Бинауралдық есту протезін орнату және оның ерекшеліктері

11.12.2020

Анжела Александровна Ходакова, бейімделу жөніндегі маман, бизнес-жаттықтырушы, қызметкерлерді оқыту және дамыту жөніндегі кеңесші, сурдоакустик

Адамның және әсіресе есту қабілеті нашар баланың даму деңгейі көбінесе есту жағдайы мен тиімділігіне байланысты. Цифрлық есту аппараттарына енгізілген заманауи жоғары технологиялар көптеген пайдаланушыларға әртүрлі акустикалық жағдайларда жақсы естуге және сөйлесуге нақты мүмкіндік береді. Алайда, тіпті ең озық технологиялар мен оларды жүзеге асыратын құрылғылар, егер олар моноуралды, яғни бір құлақта қолданылса, есту қабілеті нашар адамның коммуникативті функцияларын толығымен қалпына келтіре алмайды.

Табиғат адамға мұндай билратералды есту жүйесін бергені кездейсоқ емес. Әр түрлі жағдайларда жақсы, оңай, сенімді және ыңғайлы есту үшін адамға екі құлақ қажет.

Бинауральды есту баланың өмірінің алғашқы жылдарында қалыпты түрде дами алады, егер ол айналасындағы дыбыстарды бір емес, екі құлағымен үнемі естісе. Бір құлақпен ұзақ тыңдау кезінде адамда есту депривациясы дамиды. Бұл құбылыс ынталандырылмайтын, әдетте еститын құлақтан гөрі нашар жағында есту қабілетінің нашарлауына байланысты. Бинауральды естудің немесе бір құлақта есту депривациясының толық құнды дамымау нәтижесінде адамның коммуникативтік қабілеттері нашарлайды.

Бүгінде Еуропа мен Америка елдерінде екі есту аппаратын тағайындау екі жақты нейросенсорлы (сенсоневральді) құлақ мүкістігін тиімді емдеудің стандартты технологиясы ретінде қолданылады.

Қазіргі уақытта екі есту аппаратын қолданатын адамдар санының көбею тенденциясы байқалады. Дегенмен, олардың пайызы өте аз — барлық есту қабілеті нашар протез орнатылған адамдардың жалпы санының шамамен 10%-ы.*

Біздің елімізде бинауральды протез орнатқан адамдардың өте аз саны бірқатар себептерге байланысты. Олардың ішінде бинауральды естудің құрылымы, физиологиясы және даму кезеңдері туралы толық және сенімді мәліметтері бар әдебиеттердің жоқтығын, бинауральды есту протезін орнатудың нақты көрсеткіштері мен қарсы көрсетілімдерін, сондай-ақ бинауральды есту протезін орнатудың моноуралдыға қарағанда құндылықтары мен артықшылықтары туралы ақпараттың болмауын атап өтуге болады.

Нәтижесінде нашар еститін адамдардың көпшілігінде, олардың туыстарында, сондай-ақ нашар еститін балалардың ата-аналарында бинауральды естудің негізгі құндылықтары мен артықшылықтары және оның баланың қалыпты дамуы мен оқуы үшін маңызы туралы білім жоқ.

Мамандар, пациенттер, ата-аналар көбінесе есту қабілетін бинауральды протездеу пайдасына дұрыс таңдау жасай алмайды. Нәтижесінде, бала іс жүзінде қалыпты бинауральды дағдыларды дамытпайды және болашақта ол қоғамда сенімді, ыңғайлы және қауіпсіз жүріп, өмірден қуаныш ала алмайды. Есту қабілеті нашар ересек адам да солай. Ғалымдар есту қабілетінің проблемалары деменцияның алғашқы кезеңдерінде оның дамуының маңызды факторы болуы мүмкін деп болжайды (кәрілік деменция). Ұлттық қартаю институты (АҚШ) қаржыландырған зерттеу есту қабілетінің жоғалуы мен деменцияның дамуы арасындағы байланысты анықтады.

Бинауральды есту протезін орнату деменцияны болдырмауға көмектеседі.

Көптеген адамдар есту қабілетінің жоғалуын елемеуге болатын жас ерекшеліктерінің бір бөлігі, өмірге қауіп төндірмейтін бір қолайсыздық деп санайды.

Олар есту қабілетінің жоғалуы жалпы денсаулыққа және психикалық қауіпсіздікке қаншалықты әсер етуі мүмкін екенін түсінбейді. Әр зерттеумен ғалымдар есту қабілетінің жоғалуы мен танымдық аурулардың, соның ішінде деменцияның арасындағы байланысты көбірек табады. Олардың ұсыныстары бір мәнді: есту қабілетіңізді тексеріңіз, егер құлақ мүкістігі болса, есту аппараттарын есту қабілетін қайтарудың жалғыз тәсілі ретінде қолданыңыз.

Есту қабілетінің жоғалуы танымдық төмендеуі мен кем ақылдықтың даму қаупінің жоғарылауына ықпал етуі мүмкін.

  1. Сөзді түсіну қиындай түсуде.
Есту мүкістігі бар, есту қабілетін толық пайдаланбайтын адам есту және түсіну үшін көп ақыл-ой күшін жұмсау керек. Бұл «танымдық жүктеме» мидың есте сақтау және ойлау процесі сияқты басқа процестер арқылы есту қабілетінің жоғалуын өтеуге көп ресурстар жұмсайтындығын білдіреді.
  1. Мидың өмірлік маңызды бөліктері «кебеді».
Есту қабілетінің жоғалуымен мидың есту қабілетіне жауап беретін бөлігі атрофияға ұшырайды. Бірақ дәл осы ми қыртысының аймақтары есте сақтау және сенсорлық интеграция үшін маңызды рөл атқарады. Зерттеулер көрсеткендей, олар танымдық мүмкіндіктердің нашарлауының және кем ақылдықтың дамуының алғашқы кезеңдерінде дистрофиялық процеске қатысты.
  1. Әлеуметтік деградация.
Есту қабілетінің жоғалуы әлеуметтік оқшаулануға әкеледі. Егер сіз естімесеңіз, бейсаналық түрде әлеуметтік өзара әрекеттесуден (әңгіме, қарым-қатынас және т.б.) аулақ болуға тырысасыз. Сіз достарыңызбен телефон арқылы аз сөйлесесіз, өйткені оларды әр кез сайын түсіну қиынға түседі. Отбасылық кездесулер сізді және жақындарыңызды азырақ қуантады, өйткені сіз бір нәрсені қайта сұрауға мәжбүр боласыз, ал бұл өзіңізді және айналаңыздағы адамдарды ренжітетін және ашуландыратын болады. Кейіннен әлеуметтік оқшаулау сөзсіз болады.
  1. Белсенді өмір қиындауы мүмкін.
Есту қабілеті нашар қарт адамдар отырықшы өмір салтын ұстануға бейім. Жаяу серуендеу, қоғамдық жұмыстар коммуникациялық қиындықтарға байланысты қиын болуы мүмкін. Бірнеше зерттеулер физикалық әрекетсіздік пен кем ақылдықтың даму қаупінің жоғарылауы, сондай-ақ танымның басқа да бұзылыстары арасында байланыс орнатты.
  1. Есту мүкістігі мен танымдық функцияның төмендеуінің өзара байланысы.
Есту мүкістігі мен интеллектуалды құлдырауды біріктіретін жалпы процесс немесе жағдай бар ма? Негізгі себепті нейропатологиялық, тамырлы немесе генетикалық сияқты сипатталуы мүмкін. Ғалымдар әлі күнге дейін қайсы маңыздырақ екенін анықтап жатыр. Алайда, дұрыс есту аппараттары адамдарға интеллектуалды және физикалық тұрғыдан белсенді болуға көмектесетіні анық. Толық есту қабілеті жалпы адам денсаулығына жағымды әсер етеді, сонымен қатар ақыл-ой қабілетінің төмендеуі мен кем ақылдықтың даму процесін тежейді.

Сонымен, есту протезін орнатуды қажет ететін адамдардың 50% - дан астамында екі жақты есту қабілеті төмендеген. Егер сіз көру қабілетімен салыстыруды жүргізсеңіз, онда көру қабілетін жақсарту үшін екі көзді де түзету қажет екені белгілі болады. Бұл есту қабілетіне де қатысты: тек екі есту аппаратымен протездеу есту қабілетін толық түзету мәселесін шеше алады.

Бинауральды есту

Адамдар мен жануарлардың кеңістіктік есту қабілеті, яғни дыбыс көзінің кеңістіктегі орнын анықтау мүмкіндігі бар. Бұл қасиет бинауральды есту немесе екі құлақпен тыңдаудың болуына негізделген. Адамдарда бинауральды есту қабілеті өте жоғары: дыбыс көзінің орналасуы 1 бұрыштық градусқа дейінгі дәлдікпен анықталады. Мұның негізі - есту жүйесінің нейрондарының оң және сол құлаққа дыбыстың келу уақытының интерауральды (құлақаралық) айырмашылықтарын және әр құлақтағы дыбыстың қарқындылығын бағалау қабілеті. Егер дыбыс көзі бастың ортаңғы сызығынан алшақ болса, дыбыстық толқын бір құлаққа сәл ертерек келеді және екінші құлаққа қарағанда үлкен күшке ие.

Дыбыс көзінің организмнен қашықтығын бағалау дыбыстың әлсіреуімен және оның тембрінің өзгеруімен байланысты. Құлаққап арқылы оң және сол құлақты бөлек ынталандырған кезде, 11 мкс дыбыстардың арасындағы кідіріс немесе екі дыбыстың 1 дБ қарқындылығындағы айырмашылық дыбыс көзінің локализациясының ортаңғы сызықтан ертерек немесе күшті дыбысқа қарай жылжуына әкеледі. Есту орталықтарында уақыт пен қарқындылықтағы интерауральды айырмашылықтардың белгілі бір диапазонына жедел реттелген нейрондар бар. Сондай-ақ, кеңістіктегі дыбыс көзінің қозғалысының белгілі бір бағытына ғана жауап беретін жасушалар табылды.

Осы салада жұмыс істейтін кәсіпқойлар тап болатын ең үлкен қиындық — қоғамның есту протезін орнату мүмкіндіктері туралы жеткіліксіз хабардар болуы. Дұрыс таңдалған есту аппараттары ересектерде де, балаларда да есту қалдықтарының дамуына ықпал етеді, мысалы, мидың есту орталығын жаттықтырып, есту қабілеті нашар адамдарға тек пайда әкеледі. Қазіргі уақытта есту аппараттарының үлкен таңдауы бар және есту протезін орнату маманы жеке ерекшеліктерді ескере отырып, есту қабілетінің жоғалуын тиімді өтеуді қамтамасыз ететін модельді ұсынады.

Екі есту аппаратын қолданудың 10 артықшылығы.

  1. Дыбыс көзін дәл оқшаулау.
Бинауральды есту протезін орнату кезінде аппараттар кеңістіктегі дыбыс көзін дәл оқшаулауға және оған дейінгі қашықтықты анықтауға мүмкіндік береді (мысалы, көліктің қай жағынан жақындағанын анықтау).
  1. Ең жақсы дыбыс сапасы.
Екі аппарат дыбыс сапасын жақсартады. Екі құрылғының барлық қолданушылары екі құрылғыда дыбыстар бір құрылғыға қарағанда әлдеқайда жағымды және ыңғайлы болатындығын айтады. Бұл артықшылық әсіресе шулы ортада және бірнеше әңгімелесушілермен (мысалы, дүкенде, көлікте, конференцияларда, келіссөздерде) сөйлескен кезде айқын көрінеді.
  1. Кері байланыстың азаюы.
Дыбыс қаттылығы суммациясының әсері: бинауральды есту протезін қолданған кезде кері байланыс қаупін азайтуға мүмкіндік беретін құрылғылардың әрқайсысына енгізілетін аз күшейту қажет. Күшейту деңгейі төмен болғандықтан, дыбыс аз бұрмаланады және қатты шуылда екі құрылғыны пайдаланушылар өздерін жайлы сезінеді, бұл әсіресе есту қабілетінің елеулі жоғалуы үшін өте маңызды.
  1. «Бас көлеңкесі» әсерінің азаюы.
«Бас көлеңкесінің» әсері бір есту аппаратын қолданған кезде, қарама-қарсы құлақтың бүйірінен келетін жоғары жиілікті дыбыстар 12-15 дБ-ға түсетінімен шартталады, бұл сөйлеудің анықтығын төмендетеді. Бұл әсіресе жоғары жиілік аймағында есту қабілетінің жоғалуы кезінде өзекті болады.
  1. «Сигнал/шу» қатынастың жақсаруы.
Шуды басудың және сөйлеуді жалпы дыбыстық өрістен оқшаулаудың заманауи цифрлық технологиялық алгоритмдері бинауральды есту протезін орнату кезінде максималды нәтиже береді.
  1. Қалдық динамикалық диапазонды кеңейту.
Есту қабілетінің қалдық динамикалық диапазоны бинауральды жинақтау мөлшеріне күшейтіледі, бұл сөйлеу диапазонын есту аппараттарын пайдаланушының қалдық динамикалық диапазонына оңай «ендіруге» мүмкіндік береді. Бұл айтарлықтай есту қабілетінің жоғалуы және қуатты есту аппараттарын пайдалану кезінде өте маңызды.
  1. Субъективті құлақ шуының төмендеуі немесе жоғалуы.
Есту қабілеті төмендеген көптеген пациенттер субъективті құлақ шуынан (тиннитус) зардап шегеді. Бинауральды есту протезін орнату кезінде субъективті құлақтың шуын жасырудың максималды әсеріне қол жеткізіледі. Зерттеу мәліметтеріне сәйкес, ұқсас проблемасы бар адамдардың 50% - ы екі есту аппаратын қолданған кезде жақсарғанын атап өтеді.
  1. Есту жүйесіне азғантай жүктемелер.
Бинауральды есту протезін орнату есту жүйесіне тиісті жүктемені сақтауға мүмкіндік береді, бұл дыбыстық сигналды (сөйлеу анықтығы) белсенді талдау қабілетін қалпына келтіруге және сақтауға мүмкіндік береді . Есту аппараты - бұл есту қабілетінің көмекшісі ғана емес, сонымен қатар сөйлеу анықтығының орталық сөйлеу орталықтарына арналған «тренажер».
  1. Бейімделу кезеңінің қысқаруы.
Бастапқы есту протезін орнату кезінде, сондай-ақ есту аппараттарының аналогтық модельдерінен цифрлық модельдеріне ауысу кезінде жаңа есту қабылдауына бейімделу үшін уақыт қажет. Бинауральды есту протезін орнату жағдайында бұл уақыт қысқарады.
  1. Күрделі акустикалық жағдайлардағы жайлылық.

Екі құрылғыны пайдаланушылардың айтуынша, күрделі акустикалық жағдайларда аз кернеу қажет, бұл клиенттердің екі құрылғыны пайдаланудан қанағаттануын анықтайды.

Тест слуха онлайн

Что дает тест слуха ?

Тест слуха онлайн позволяет быстро и просто определить состояние вашего слуха. Всего за 3 минуты вы сможете определить его остроту. Результат теста на слух называется «аудиограммой» и является показанием для назначений врача.

Виды теста слуха:
- признаки потери слуха;
- частотный он-лайн тест слуха;
- проверка слуха в шуме;
- распознавание речи;
- моделирование признаков потери слуха.

 
Тест слуха